Posteado por: Emma Pedreira en Xeral, Estamos lendo09-02-2010

Sorprende cómo en comparación Guerra e Paz e La presa poden transmitir a mesma tonelaxe de sensacións, de pensamentos, tal cantidade de malestares e reflexións ao mesmo tempo.
Pódese dicir Guerra e Paz como se podería dicir Os irmáns Karamazov, ou El Quijote, Ulises, ou calquera desas obras monumentais, elefantíacas, que precisas de centos de follas (todas necesarias, sen dúbida) para substraérmonos do mundo e darnos acubillo noutro, cos seus estraños encabalgamentos de reflexión, moral, humor, didáctica, ensinanza, crítica…En contraste, para darnos prácticamente o mesmo e nas mesmas cantidades, a Kenzaburo Oé abóndanlle unhas cen páxinas.

Nobel de literatura en 1994, Oé segue esas pautas de brevidade e serenidade que tanto caracterizan a escrita xaponesa, desde o haiku, o tanka e o renga até as estruturas narrativas máis importantes (monogatari) paridas por autores do tamaño de Mishima, Kawabata ou Abe. Sempre breves e precisos, observadores detallados pero analistas parcos e sintéticos, os escritores xaponeses ofrécennos unha visión despreguizada e miúda da realidade, limpa de obviedades e florituras.

A Oé chñegalle con situarnos nunha aldea remota, cunha montaña, con cativos que xogan nas rúas cos pés descalzos e que se sinten curiosos ante o diario, en contraste coas taciturnas vidas dos seus maiores. Son os últimos días da guerra do Pacífico e os homes que regresaron fixérono deshumanizados e cansos, polo que os nenos son os que levan unha enorme carga de sentimentos e percepcións sensibles de todo o que pasa. E o que pasa é un avión inimigo que se estrela na montaña cercana, un prisioneiro negro, colosal e maniatado, levado á aldea mentres o goberno decide qué facer con el. O que pasa é que quen non puido sair nunca dos límites do poboado xamáis tiña coñecido un ser tan fantástico, tan escuro, enorme e forte, case un ser mitolóxico, metade humano e metade bestia, cun poder de atracción magnético, semellante a un escurísimo unicornio.

Pasa que os neos, que son tan crueis como a súa inocencia lles permite e xogan por achegarse e tocar o monstro, por pousar o máis cerca posible del, probando a súa valentía ante a admiración boquiaberta do resto da aldea.

Pasa que un neno ao que se lle permite dar un paso prohibido dará tres e que o ser mitolóxico será tratado como un animal temible, como un dragón en cautividade ao que ir achegándose para acariñar e, cando este o permita, cando haxa confianza, ir tentando o dano da doma, por probar a valentía. Tratando de amestrar, o amo irá sensibilizándose e domesticando.

Pasa que o tempo non pasa para o soldado acurralado entre a suciedade, a fame e os nenos histéricos na súa curiosidade; non hai xuizos, nin castigos, non hai linguaxe que permita facer preguntas ou respondelas e só resta agardar que os nenos se sintan intimidados ate o punto exacto e confiables ate a mesma fronteira do medo. E desexar que este respecto non mude por xogos e competicións de afoutos cativos xogando á guerra dos maiores, permeables a heroicidades e condecoracións morais.

A animalización do soldado desde os ollos e as reaccións dos nenos faránnos dubidar de quen é humano nesta deshumanización.

Este é un relato bélico, duro e amable, imparcial, que nos permite meternos en calquera pel e en calquera cabeza e manter alerta o medo. A historia segue e fai ecos despois de ter pechado o libro, que xa empeza a propor unha nova lectura cando nin sequera o temos rematado, que nos presenta unha adicción ao autor e ás súas páxinas.

http://www.epdlp.com/escritor.php?id=2096

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral, Estamos lendo20-01-2010

Se cadra é porque temos a sorte, moitos de nós, de non ter vivido unha guerra. Por iso nos poñemos na pel de personaxes que sofren, que son atravesados pola metralla real ou a circunstancial; baleirámonos sobre eles e trasladámonos aos patíbulos, ás cadeas, aos paredóns, aos guettos, trincheiras e lágrimas. Porque nos conmoven.

Pensamos que de ser eles amoleceriamos ate quedar en carne viva; como eles. Tragariamos dun grolo a infancia mentres as balas e o sangue fan pozas e desaparecen varias xeracións dun golpe nos mapas. Sensibilízannos Ana Frank, Mathaussen, Matadero cinco, Benini, calquera guerra próxima ou afastada no tempo. Porque temos auga e luz e o noso sofá non treme baixo as alarmas.

O peor de todo é que cremos que no medio dunha guerra existen nenos como os do pixama de raias, os que conservan a súa infancia en momentos en que o mundo se esborrancha. E a levan ao extremo, á estupidez e a seguridade que dá a ignorancia. Ao lugar onde se es máis parvo unha bala pode alcanzarte.

Sen pretender moralizar deberiamos preguntar sobre a realidade factible de todo o anterior. Se te arrincan do teu sitio, pisotean os teus lugares, luxan a túa intimidade, se te deixan ver o teu sangue sobre o chan aínda antes de saber cómo funciona a tinta na escola. Se non podes xogar no xardín, se os demais nenos para xogar están lonxe ou mortos, cómo podes seguir coa túa infancia posta? A túa inocencia non se perde, non se rompe a túa tenrura e endurecen os cinco sentidos, a pel, a ollada? Non medrarías de socato, como un animal acurralado e que morde…como un supervivinte?

Claus e Lucas situánnos deste lado, oposto a tantas versións impostoras sobre o papel da infancia nas guerras. Fica a dúbida de se os nenos seguen a ser nenos tras o estoupido dunha guerra, se non estaremos a pensar neles como esperanza e non como rancor acugulado por unha infancia rota e os seus poucos anos roubados.

Agora Kristof preséntanos aos xémeos, abandonados temporalmente pola súa nai en casa dunha avoa tirana, porca e avara que os tratará como animais de labor. Ambos os dous nenos están sós, famentos, suxos, fóra da súa vida cómoda, do seu círculo de seguridade, no epicentro dun coflito bélico e nun lugar fronteirizo entre inimigos e aliados. Non importa o ano; nin o lugar. Importa que os nenos non choran un segundo, dedicánose a curtirse, a desbotar a dor, perder a súa pel de leite para facer unha couraza para os golpes e as explosións. Unha armadura moral e hermética frente a todo.

Os xémeos funcionan como un todo; a nivel narrativo tamén, onde a primeira persoa do singular dá lugar á primeira do plural. Un autor case siamés danos unha visión esquelética en detalle pero forte en precisión sobre a vida miserable ruda destes nenos que apodrecen no medio duns días descatalogados, que a memoria non rexistrará. Porque as guerras só teñen dúas datas: a do inicio e a do final.

Os mortos sucédense ao redor dos irmáns, e eles autoedúcanse nunha escola caseira de aprender a sobrevivir a unha guerra.

Endurecen os ollos facéndose os cegos, aprenden a ser xordos, a non empatizar, perden o amor e o tacto, o xexún prepáraos para a fame cotiá, o frío fainos aprender a roubar e a chantaxear, a mendicidade e a picaresca. O cinismo e a prepotencia son os seus complementos alimenticios. O rancor a súa vitamina.

No medio dos buracos e da metralla aprenden a ver os mortos sen sentir nada, a roubarlles e tamén a torturar e matar por ser esa a única forma de seguir con vida.

De xeito que avanzan na aprendizaxe o lector vai atopando os anacos caídos da sensibilidade, da nenez, dos dentes de leite e é quen de asistir a unha desinformación total, onde xa non se sabe o que atopas diante, se un individuo ou dous, un neno ou un adulto, unha vítima ou un tirano. A única certeza é a da supervivencia, eles seguen aí cando, en caso de seguir sendo nenos, xamais terían pasado do primeiro momento de medo ou da primeira bágoa.

A triloxía Claus e Lucas, da autora húngara Agota Kristof é publicada nun só tomo por Quinteto.

O estilo é depurado, cruel, frío, sen dar pé a estilismos nin circunloquios innecesarios. Narrativa pura, espello brutal.

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral19-01-2010

Aínda saboreando os ecos da visita da poeta Dores Tembrás, que nos axudou a despedir o curso, comezamos tempada nova. Desta vez a temática "Nenos e guerras" centrará o interese das nosas lecturas e debates e, para comezar, unha vez lido COMO EL SOLDADO REPARA EL GRAMÓFONO de Sasa Stanisic, continuaremos con Agota Kristof e a súa triloxía CLAUS Y LUCAS.

Este foi o noso primeiro contacto coa autora, a través dunha entrevista publicada en O PAIS.COM, fundamental para coñecer o seu carácter, determinante e chave da súa obra:

ENTREVISTA: UNA ESCRITURA DESCARNADA

"No me interesa la literatura"En 1986, treinta años después de huir a Suiza con su marido y su hija recién nacida, la narradora húngara escribió en francés El gran cuaderno, primera entrega de una trilogía que la consagró como novelista. En una entrevista en su casa, en Neuchâtel, afirma que ha dejado de escribir y habla de su vida: la infancia en la guerra, el exilio, el trabajo en una fábrica y el éxito.

Con este tiempo, pensé que no vendría". Cuando abre la puerta de su casa, Agota Kristof se sorprende de que alguien haya atravesado media Europa para hablar con ella. "Pensé que vivía usted en Ginebra, no que vendría desde España", dice mientras se dirige lentamente hacia el sofá. La escritora húngara, que no aparenta los 71 años que tiene, vive sola en el centro histórico de Neuchâtel, en la Suiza francófona, en un escueto apartamento que uno asociaría más con una estudiante que con una escritora que es un mito en Francia, que ha sido traducida a más de 30 lenguas y cuyo nombre ha estado algún año en las quinielas del Premio Nobel. "Puedo vivir en un tercero por el ascensor", comenta. "No me dan las piernas. He tenido dos hernias discales y de la segunda no me pueden operar. Sólo salgo un rato por la mañana para hacer la compra. Ya no viajo. No puedo arrastrar una maleta".

La huida y el éxito

Kristof llegó a Neuchâtel arrastrada por la política. Era 1956 y su marido había participado en Hungría en la revolución contra el régimen prosoviético. Cuando la revuelta fue sofocada, el matrimonio atravesó a pie la frontera con su hija recién nacida. Primero Austria, luego Suiza. "Mi marido se empeñó en que nos fuéramos", recuerda ahora la escritora. "Muchas veces he pensado que más habría valido que él hubiera estado dos años en la cárcel que yo cinco en una fábrica. Suiza me parecía el desierto. Lo pasé mal". Lo dice sin énfasis. En el fondo, habla como escribe: yendo al grano, sin circunloquios, sin subrayados.
Cumpliendo con el tópico, la fábrica era de relojes. Ella se levantaba de madrugada y se pasaba las horas repitiendo el mismo gesto en una máquina. Mecánicamente. No sabía francés -"fue mi marido el que estudió. Yo no pude", aclara-, y en una factoría en la que nadie hablaba era difícil aprender una lengua: "Tenía sus ventajas. La monotonía me permitía escribir poemas mentalmente. Los transcribía al llegar a casa después de acostar a la niña. En húngaro". Con los años, quiso traducir aquellos poemas al francés que había ido aprendiendo con su hija, precisamente. Siempre había querido ser escritora. Desde los doce años. Su padre era maestro y en su casa no era raro que alguien escribiera. De hecho, su hermano pequeño ha publicado varios libros en Budapest: "Él escribe más que yo", afirma Kristof con una sonrisa. "Y lo han traducido. Al checo".
En 1986, treinta años después de salir de Hungría, su suerte cambió completamente. Tras haber escrito en francés una serie de obritas de teatro que pasaron de estrenarse en cafés a retransmitirse por la radio, Agota Kristof pasó dos años redactando El gran cuaderno, la historia de dos hermanos gemelos a los que su madre deja durante la guerra en casa de una abuela que no los quiere y a la que no quieren. Inocentemente despiadados, la crueldad de los muchachos no tiene más límite que su propia supervivencia. La escritora hizo tres copias de aquella infancia descarnada y las envió a París: "Yo pensaba intentarlo en una editorial de por aquí, pero un amigo me convenció y envié la novela a Gallimard, a Grasset y a Seuil". A las dos primeras editoriales les pareció que una novela tan dura no encontraría lectores. La tercera la publicó. El éxito fue fulminante. Las ediciones y los premios se sucedieron, el libro fue traducido a 33 idiomas y Agota Kristof se convirtió en una referencia para miles de lectores en Francia. A El gran cuaderno le siguieron La prueba y La tercera mentira, las otras dos entregas de una trilogía en la que cada título es una vuelta de tuerca al anterior, dando versiones distintas, y hasta enfrentadas, de los mismos hechos.
En España cada título se publicó por separado y con suerte dispar. Ahora El Aleph ha titulado el conjunto con el nombre de sus protagonistas: Claus y Lucas. "Nunca pensé en hacer una trilogía", matiza la escritora, "pero durante mucho tiempo no podía pensar en otra cosa. Tenía que continuar". Y así continuó aquel drama de guerra y aislamiento que la escritora sacó de su propia memoria. Aunque sus recuerdos de la guerra mundial no son malos -"no había colegio"- comparados con los de la posguerra: "Hacía un frío terrible y no había comida. Además, llegaron los rusos y se llevaron lo poco que había. Hungría se convirtió en una colonia de la URSS. Tuvimos que aprender ruso, geografía rusa, historia rusa. ¿Que si hablo ruso? Qué va. Nadie aprendía nada. Si ni los profesores sabían. ¿Cómo va a aprender alguien que no quiere aprender de alguien que no quiere enseñar?".
 

Cine contra literaturaEl gran cuaderno ha conocido multitud de versiones teatrales en Alemania y Japón, desde donde reclaman continuamente a la escritora. Por supuesto, en Suiza. Y en España. En el Festival de Otoño de Madrid en 1999 pudo verse la versión que la compañía chilena La Troppa puso en escena bajo el título de Gemelos. Además, sigue pendiente su adaptación cinematográfica: "Un productor estadounidense compró los derechos y contrató a Thomas Vintenberg, el director danés, pero al final pensó que no era el más adecuado. Es curioso, yo pensaba que sí lo era. Posiblemente el más adecuado", comenta Kristof del director de Celebración, aquella salvaje historia familiar en clave Dogma. Con todo, no sería la primera vez que una novela suya pasa a la pantalla grande. En 2002 el italiano Silvio Soldini -autor de Pan y tulipanes- adaptó Ayer (publicada en España por Edhasa), la cuarta y hasta el momento última novela de la escritora húngara. "Se la cargó", dice ella. "Le cambió el final porque decía que la gente no podía salir desanimada del cine". Agota Kristof reconoce que aquella suicida historia de amor entre extranjeros en una fábrica es su novela más autobiográfica.
Con todo, Un relato autobiográfico es el subtítulo de La analfabeta, el libro que hace dos años apareció en Suiza y que la editorial Obelisco acaba de publicar en España. Allí la escritora cuenta sin adornos su propia historia en ochenta páginas, pero el resultado no le convence. "Me equivoqué al publicar esos textos. Es una recopilación de narraciones que, hace años, mandaba a una revista en alemán de Zúrich. No tienen ningún valor. Son redacciones escolares. ¿Por qué las publiqué? Entonces porque necesitaba el dinero. Ahora porque se empeñó el editor suizo. Estaban en el archivo del Estado, en Berna. Allí mandé todos mis papeles. A mí me daba igual. De todos modos, no hay quien entienda nada. Mi editor francés no lo quiso y en Alemania le dieron el premio de los críticos. Diez mil euros. No fui a recogerlos".
Desde que se le atragantó la historia de una muchacha enamorada de un hombre mayor, "un amigo de mi padre", Agota Kristof ya no escribe: "No lo necesito. Para mí la escritura es demasiado importante como para hacer algo que no me guste. Y no creo que me salga ya nada mejor de lo que escribí. ¿Para qué empeñarse? Tuve tres hijos y estuve casada dos veces. Nada de eso me impidió escribir. Quizás la fábrica… Ahora tengo todo el tiempo del mundo y no lo hago". ¿Y qué hace? "Como no puedo salir, veo la tele y me levanto tarde. Me encanta dormir, en parte porque sé que voy a soñar. ¿Pesadillas? También: que estoy en la escuela, que estoy casada otra vez…". ¿Y leer? "Leer sí leo, aunque menos que antes. Sobre todo, novelas policiacas, aunque luego no me acuerdo del nombre de sus autores. Últimamente también he leído a Pessoa". Además, en La analfabeta habla de Thomas Bernhard. "El problema es que ya he leído todo lo suyo. Me hacía reír mucho. Ya sé que es despiadado, pero por eso me hace reír, porque cuenta las cosas como son. Ahora estoy leyendo a otro escritor que no adorna las cosas, un húngaro, Imre Kertész. Cuando le dieron el Premio Nobel, los titulares de la prensa húngara fueron: ‘Un judío gana el Nobel’. Pesaba más eso que el hecho de que fuera húngaro. Lo conocí una vez. Tuvo muchas dificultades para publicar en Hungría. Por suerte, lo tradujeron al alemán. Si no hubiera sido por eso no creo que le hubieran dado el Nobel".
Aunque sostiene que Suiza no acaba de gustarle, Agota Kristof nunca pensó en regresar a Hungría: "Volví en 1968. Durante el viaje nos cruzamos con los soldados que los rusos mandaban a invadir Checoslovaquia. Habían pasado doce años. En la estación no reconocí a mi hermano pequeño. Nunca he pensado en volver definitivamente. Mis hijos crecieron aquí y yo allí ahora sería una extranjera". El gran cuaderno, que contiene una visión nada complaciente de los totalitarismos, no se tradujo al húngaro hasta la caída del muro de Berlín: "Antes no había allí tantas diferencias entre ricos y pobres. Todo está muy dividido. Uno de mis hermanos, que es conservador, está encantado. El otro, que es de izquierdas, está horrorizado. ¿Yo? El problema del comunismo es que estaba lleno de mentiras: que éramos libres, que Stalin era nuestro padre. Era de risa".

En La analfabeta, la propia Kristof se pregunta cómo habría sido su vida si hubiera vuelto a Hungría: "A menudo pienso en eso. Creo que allí habría sido más feliz. La gente es más cordial. Tal vez habría escrito más. Aquí pasé doce años sin poder escribir. En francés no podía y el húngaro se me iba perdiendo. Y la fábrica… Aunque peor que la fábrica fue luego trabajar en la consulta de un dentista. En un sitio no se podía hablar. En el otro, la gente no paraba".

Sin poesía

Un editor italiano se ha propuesto publicar toda la obra de Agota Kristof, empezando por los poemas en húngaro. Ella se niega. ¿Cuando escribía en húngaro también era tan cruda, o la crudeza de su estilo viene del hecho de que el francés no sea su lengua materna? "No, no. En húngaro era muy poética. Demasiado. Por eso no me gustan aquellos poemas. Creo que si hubiera seguido escribiendo en húngaro habría ido quitando y quitando, diciendo sólo lo estrictamente necesario. Seguramente mi forma de escribir viene del teatro. Diálogo puro. Lo justo, sin relleno, sin grasa. ¿Para qué dar vueltas? ¿Para hacer literatura? No me interesa la literatura".

Al final, es imposible pasar por la crueldad de los protagonistas de sus libros sin pensar si sus hijos los han leído: "Sí. Y les gustan. A mis nietos les hace gracia que a su abuela la lean en las escuelas. ¿Qué es duro? También lo es la vida". En las novelas de Kristof no hay mucho espacio para la esperanza. Sus personajes no creen en los sentimientos. ¿Y ella? ¿Cree en los sentimientos? Cuando escucha la pregunta levanta las cejas, guarda un largo silencio y, con la misma cordialidad con que abrió la puerta, responde: "No".

Estas obras completas caben en un bolsillo

DE CONRAD a Beckett pasando por Nabokov, Ionesco o Cioran, el cambio de idioma ha sido una constante para los escritores del siglo XX. "Hubiera escrito lo que fuera en cualquier lengua", afirma Agota Kristof, que cambió el húngaro por el francés. A falta de un volumen de teatro y otro de relatos, el resto de su obra (a eso de cien páginas por título) está disponible en español.

Claus y Lucas (El Aleph). Agota Kristof llama a este libro "la trilogía", sencillamente. No sabía que la editorial española le había puesto ese título. Le pareció bien. O le dio igual. Contiene El gran cuaderno (1987), La prueba (1990) y La tercera mentira (1991). Una guerra y dos niños empeñados en sobrevivir. Cada volumen completa, y contradice, al anterior. El primero es un clásico.
 Ayer (Edhasa). Un hombre huye de su país y encuentra trabajo en una fábrica. Allí llegará, casada y con un hijo, la mujer de la que estaba enamorado. Publicada originalmente en 1995, es la novela más autobiográfica de Agota Kristof, a quien no le gusta la versión cinematográfica que Silvio Soldini hizo en 2002. El director italiano la tituló Brucio nel vento y le puso un final feliz.
 La analfabeta (Obelisco). "Leo. Es como una enfermedad", así empieza el primero de los once textos autobiográficos que contiene este librito. Relata la historia de un desafío -escribir en francés- al que se enfrenta alguien que ha tenido que abandonar su país y su lengua. Entre cómico y absurdo, un capítulo se titula "La muerte de Stalin". Puro siglo XX.

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral17-12-2009

 

Despedímonos sendo anfitrións e agasallados a un tempo.

O vindeiro martes 22 de decembro, último día destas sesións do clube, visitaranos Dores Tembrás (Bergondo, 1979), poeta ultimísima e voz impecable, que nos regalará a súa presenza e as súas palabras para poñer un feche máxico a esta tempada nosa.

Inquedos pola noticia, agardamos disfrutar do brillo e do pouso do fume entre os que vivimos lendo e aprendendo cada día; alimentarémonos de versos elegantes e suaves, íntimas puntadas invisibles para arrouparnos nun traxe especial, da man da autora, de quen a crítica só ten aberto camiños de recoñecemento e benvidas.

 

O POUSO DO FUME, primeiro libro de Dores Tembrás até o momento, é un cesto de poemas fragantes, vidos do frío vívido do campo e da calor da infancia observadora e silente, que vendimou cada instante vivido para pousalo -anos máis tarde- nun licor único e esencial que aquí se nos ofrece como en cerimonia alta e segreda, íntima e a un tempo cómplice.

http://www.galicia-hoxe.com/indexSuplementos.php?idMenu=55&idNoticia=481967

http://dorestembras.org

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral, Estamos lendo

 

Descansamos. Non do esforzo de ler, de pescudar historias, de discutir as xa lidas. Collemos folgos para unha nova etapa que virá dentro dun mes, despois dos excesos do frío, da bebida e da comida (Nadal Goliardo), que presaxiamos ineludibles.

Descansamos lendo aínda, e desta vez temos entre as mans unha novela deliciosa e terrible, fresca e pesada como unha lousa "Como el soldado repara el gramófono" de Sasa Stanisic.

"El abuelo Slavko me medía la cabeza con la cuerda de tender de la abuela, me estaba haciendo un sombrero de mago, un sombrero picudo de cartulina, y me dijo: en realidad, yo todavía soy demasiado joven para estas tonterías y tú, demasiado viejo.

Me estaba haciendo un sombrero de mago con estrellas amarillas y azules que arrastraban colas en azul y amarillo, mientras yo tijereteaba una hoz de luna y dos cohetes triangulares, uno tripulado por Gagarin, otro por el abuelo Slavko.

Abuelo, ¡con ese sombrero no iré a ninguna parte!

¡Eso espero!"

Aleksandar é un neno de 12 anos que vive no pequeno pobo de Visegrado (antes Yugoslavia, agora Bosnia-Herzegovina). Os seus ollos terriblemente abertos e translúcidos e a súa imaxinación é un complemento para estes, sobre todo cando se pensa un meigo e que case todo o que acontece ao seu redor ten que ver coas  suás prácticas arcanas. Mentres a súa peculiar familia vai esmorecendo, as cancións populares, os relatos orais e unha visión lonxana do pobo que foi, vai sendo pisoteada e inzada de buratos polas botas militares e as balas.       

Os ollos do neno van medrando e no libro multiplícanse as visións do propio autor en diversas etapas vitais. Dende Desde Visegrado e Beletovo até Alemania e Estados Unidos, lugares aos que emigra a familia fuxindo da guerra, a memoria e a imaxinación do neno e do adulto viaxan, recréanse, minten. É moi difícil separar a divagación da lembranza, a fabulación da imaxe real dunha guerra. Se cadra aí radica o encanto deste libro, na distorsión, no uso das imaxes para agrandar, dislocar, ensombrecer, cubrir de cores un conflito tan recente e coñecido, contemporáneo do lector.               

Técnicamente impecable, é extraodinario ver como un autor tan novo (nacido en 1978) domina á perfección todo tipo de narradores, figuras, recursos e crea uns personaxes inimaxinablemente perfectos.

O título é un compendio de cartas, flash-backs, poemas, cancións populares, reinterpretacións do individuo tenro, grave, duro a base de guerra e lembranzas da terra cando era calma. O calo que crea a dor sobre o corazón, o exilio, a caída do ditador e con ela toda a cultura de represión e castigo e, por extensión, de todo o que un coñece, as raigames da educación dun individuo.

Impresionante ver cómo se recoñece un neno a si mesmo na caída dunha ditadura e dunha cultura imposta e a sensación de nudez e ignorancia tras desta pérdida. Os cánticos comunistas xa non significan nada. A foto de Tito na parede xa non é un ferrollo para a memoria…   

Se cadra se unicamente fose unha novela todo remataría aí, pero vai máis  alá e é un diario falseado, un conxunto de cartas mudas do lado do destinatario, un feixe de recordos e mentiras, unha delicia literaria para reler, para reabrir en calquera punto, sen precisión de lugar nin tiranías de páxina ou capítulo, para volver a ela sen buscar nada propiamente.

Desde os propios títulos dos capítulos, a lectura é unha sorpresa desordeada e pracenteira, traxicómica e que non toma partido, a través do vivido e do contado, onde o autor simplemente relata, amosa, presenta e achega entre unhas mans sinceras unha prosa marabillosamente entusiasta, burlesca nalgúns casos e que nos deixa a reflexión e a crítica aos lectores, se queremos facela, en todo caso.

 

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral25-11-2009

Vivimos –outravolta- un boom de literatura escandinava. Mankell, Larsson, Paasilinna, novos autores de best-sellers vidos do frío, fannos mirar cara ao norte cumpridos xa os cen anos de que se iniciara o mesmo proceso en voces como as de Isak Dinesen, Knut Hamsun ou Henrik Ibsen, renovadores das letras nórdicas, orientando nun primeiro momento os temas mitolóxicos medievais das grandes sagas (Ossian, Kalevala) cara a temas de maior actualidade sen abandonar a tradición, creando personaxes que perviven na súa estrutura e polémica un século máis tarde.

Este é o caso de Nora Helmer (Casa de bonecas) e Hedda Gabler, ambas as dúas protagonistas de senllos dramas ibsenianos que lemos nestes días que arrodean o 25-N.

 

A escrita de Casa de bonecas e de Hedda Gabler (Henrik Ibsen, 1828 Noruega) e as súas estreas en 1880 e 1890 respectivamente, supuxeron dous escándalos sociais de grande importancia ao supor que algo tan feble como un libreto teatral, como unha representación coa intención de divertir ao espectador, fixese tambalear os fundamentos e as bases da sociedade e o ordeamento xurídico escandinavos tocando gravemente a súa pedra angular: a familia.

Até o momento, o teatro encargárase de dar unha visión da familia vida das tradicións escandinavas, o home como heroe e a muller como valquiria, heroína caseira aínda que serva do auténtico heroe. Indo un pouco máis aló, tomábase o tema burgués do adulterio como símbolo de permisión e modernización do concepto familiar. Ibsen foi máis alá.

 

Os dous piares da Casa de bonecas son a verdade, disociada ate o momento da realidade, e a liberdade. Segundo Ibsen, a primeira debería de ser comparada ao trasluz coa realidad e ver que encaixan, facelas encaixar, ser a mesma cousa, e por outra banda, non permitir que a liberdade do home, baseada na autoridade, sexa algo diferente á da muller, que significa a servidume.

 

Inaugura así unha segunda etapa no seu teatro, unha vez revisadas tradicións e mitoloxías en pleno Postmodernismo escandinavo. A esta época pertencen obras como Peer Gynt. Esta nova fase, que abrangue as máis coñecidas das súas obras de tese, coñecerase coa etiqueta de traxedia actual, levando a Nora Helmer como abandeirada da distinción das dúas morais que se pretenden diferenciar, a do home e a da muller.

Ate o momento, o home é quen decide e a muller quen acata, tanto na vida como na ficción e a estrea en 1880 de Casa de bonecas supón unha superación do real por parte da escrita, ao facer avanzar o papel da muller sobre a muller mesma ao tratar de acadar a súa propia moral, crear o seu conflito e superar por fin o papel de sombra (nai, esposa e apoio do home) para ser algo de carne e óso e con voz propia.

 

Nora Helmer supera o couto moral de Torvald para actuar libremente e isto, visto dende o patio de butacas, estarrece á sociedade escandinava ate o punto de querer influir sobre a obra escrita obrigando a Ibsen a mudar o desenlace. Durante 20 anos, antes e despois de cada estrea, o autor é levado á obriga de mudar o final. Gran parte de Europa fica escandalizada ante o poder de decisión da muller protagonista que vai medrando a través da obra ate o desenlace, habendo, incluso, actrices que se negan a levar a obra a escea se non se muda o final. Na España franquista, Casa de bonecas ten que pasar irremediablemente pola tesoiras e o copy-paste da censura e o final da obra cámbiase por un máis axeitada á moral da época (precisamente a mesma que reclamaba cincuenta anos antes un país máis avanzado).

O propio autor pasou grande parte da súa vida respondendo á mesma pregunta sobre o final da obra, á que sempre respostaba de mala maneira: “¡E eu que sei!”

 

Pasados máis de cen anos e habendo superado grande parte das barreiras que prantexa Casa de bonecas, a corpo de Nora segue igual de fresco e vivo, a honra familiar, os asuntos vetados ás mulleres, a superioridade do home sobre ésta, continúan a ser algo frecuente e doado de atopar.

 

 

http://www.ucm.es/info/especulo/numero22/nordica.html (artigo de opinión sobre o boom da literatura nórdica)

http://es.wikipedia.org/wiki/Henrik_Ibsen (biografía de Ibsen na Wikipedia)

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral, Estamos lendo24-11-2009

Casa de muñecas, unha das obras máis intemporais de Ibsen, narra o drama de Nora, unha muller que foi educada para levar unha venda nos ollos e servir de xoguete primeiro ao seu pai e despois ao seu home; ardente e alegre, ante a incomprensión do seu marido péchase en si mesma chegando a convertirse nun ser consciente do seu destino. En canto a venda cae dos seus ollos, Nora comeza ser "alguén". A obra desatou vivas polémicas na súa época e foi xulgada como unha toma de posición en favor das ideas feministas.              

Nora pechará a acción coa instauración dun dilema para os espectadores e o lector.

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral

Un auténtico agasallo, este poemario que atopamos na rede e que estamos lendo entre tanto texto representativo da literatura asturiana. Cecilia chéganos a través de medios pouco poéticos, insertado en Internet como unha xoia lanzada a augas turbulentas (http://www.fcmanrique.org/recursos/publicacion/cecilia.pdf).

Nacido en Oviedo en 1931 pero leonés de adopción, Antonio Gamoneda (Lápidas, Libro del frío, Edad, Esta luz) íspese de toda connotación anterior para entrar espido no poema nú para tratar con humildade ante os ósos do poema. Aos ollos do lector, a reflexión sobre tempo e terra seguirán presentes aínda que a carga de dureza teña remitido para apousarse na homenaxe á neta, ceibe dos alicerces que apuntalaron a obra anterior.

A crueza e o verso tranquilo que o caracterizan sobreviven aquí para situar a chegada da pequena nacida e dar un cumprido recibimento aínda que tamén, no seu reverso, se presinta a despedida. A lentitude do verso vai marcando o crecemento da nena que repta, gatea e camiña sobre as estacións do ano, esgotando asemade o tempo de quen a ve medrar. O ollo engúrrase, o sentimento de ter perdido o lugar e as referencias do mundo en mans de algo tan novo e descoñecido sorprende ao poeta a soas consigo mesmo, construindo a anguria e a admiración, as encontradas sensacións de amor e perigo, a pensar en límites e cantís.

Eres como una flor ante el abismo,
eres la última flor.

O verso que celebra a vida faino con tino, acariña unha randeeira de descompensacións, avó e neta que se retroalimentan co tempo e os medios dos que dispoñen, criatura inxel a pequena, condeado á extinción o vello.

Aunque quizá estamos ya separados por un hilo de
sombra y cada uno está en su propia luz
y la mía es la que tú vas abandonando.

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral, Estamos lendo16-11-2009

Seguimos lendo e coñecendo algo máis sobre outras linguas e literaturas e para iso non fai falla perdérmonos en nomenclaturas extrañas, linguas imposibles ou en lugares remotos, nin sequera traspasar os límites da península.

A literatura asturiana vennos resultando tan estraña como lonxana e, tanto en bable como en castelán, os textos da veciña Asturies resúltannos case tan afastados como as qasidas árabes ou os renkas japoneses. Sorte para nós foi contar coa curiosidade da xente do clube, interesada en investigar e propoñer, suxerindo a busca de nomes coñecidos e descoñecidos e a procura de materiais, polo que, abrindo a tempada con Fulgencio Argüelles (El palacio azul de los ingenieros belgas), puidemos abrir unha fenda á través da que poder chegar a outros moitos autores dos que lemos unha escolma de textos, tanto poéticos como narrativos, en bable ou en castelán.

Algúns deles son os seguintes:

Berta Piñán nació en Cañu, Cngues d´Onís, nel añu 1963 y ye llicenciada en Filoloxía Hispánica.

AL ABELLU LES BESTIES

Síguense les curves últimes del branu,

un marzu de ñeves soterraes,

la voz d’Antínoo que prez nos banzaos del sur,

el so verso y el so besu de meyanueche

escuro cuandu la vida asela,

los mantos acadexaos d’oru mentantu les muyeres llancen

y esi requexu del mar onde’l cuerpu amáu…

Ven agora que la lluz caltiénse:

baxu un astru de piedra tenderé la mio alcoba al abellu

les besties.

Si los fríos aporten,

nun anden a la gueta de mio nes grandes biesques

u escasea’l venáu. Taré na so choza.

  
XUAN BELLO


Naceu en Paniceiros, Tineo en 1965.É un  dos escritores máis relevantes en lingua asturiana e o que máis proxección logrou no eido nacional, acadando un notable éxito cos seus libros Historia universal de Paniceiros ouLos cuarteles de la memoria, traducidos ao castelán e reunidos en Paniceiros (2004).

PANICEIROS


Conozco un país donde el mundo se llama
Zarréu Grandiella Picu la Mouta Paniceiros
Un mundo que perdió sus caminos
Jerusalén levantada en la palma de la mano de un niño
Un mundo que era alto luminoso esbelto
Naciente y fuente y vocación de río
Donde los hombres callan y el silencio es renuncia
Donde olvidamos el ser Donde claudicamos
Un país donde la casa cae Cae el hórreo el puente
el molino la iglesia el hombre también cae
Donde la mirada era pura sencilla
la huella que había dejado la nube en el cielo
Donde tan sólo nos queda la memoria
corrompida de la infancia Nuestra soledad
Este abandono nuestro

MANUEL ASUR  (Asturies, 1947)

Destruición del poeta (fragmento)

Perlloñe del to llugar viaxes,
yes nome nidiu, fola
vagorienta baxu la horma del día.
Penriba qué ardor d’escuridaes,
baxu qué velenu de quexumes
dexasti’l xacíu, qué volontá
xuntu al ásperu vacíu,
y ónde, ónde te sobreviviríes,
en qué ciega alcordanza del olvidu.

Posteado por: Emma Pedreira en Xeral, Actividades do clube07-11-2009

Á maneira de Pennac, a xente do Club de Lectura fixo os seus propios mandamentos, ou credos, á hora de ler. É difícil resumilos en pequenas frases, porque algúns aproveitaron o exercizo proposto para escribir pequenas experiencias que quixeron compartir:

-Levo pouco tempo lendo e preciso de libros amenos, ler todos os días e tranquilidade para facelo (Celia)
-Acción dentro dos libros (Irene)
-Leo todos os días os titulares dos xornáis. O día que non o fago, fáltame algo(Marta)
-Ler todos os días, e sempre en silencio, centrándose no texto (Pilar F.)
-O que me gusta sempre o comparto ate ficar espida. Incluso regalaría o libro ate atopar outro interesante (Carmen S.)
-Ler para aprender a coñecer e saber . Suliñar as frases interesantes no libro, anotándoas para non esquecelas. Non romper nin queimar os libros porque son un compendio da nosa personalidade   (Vicente)
-Ter boa disposición para ler e non reler. Ler á noite, ao deitarse.(Carmen F.)
-Ler forma parte da miña imaginación. É unha maneira de coñecer outros mundos, vivir outras vidas, sentir outras vivencias, viaxar a outros espazos e evadirse da rotina diaria (Gloria)
-Aprendín a ler con dez anos; meu irmán, catro anos maior, negábase a lerme e eu suplicáballe…Cando aprendín, podo aseguran que poucos días da miña vida deixei de ler  (Francisca)
-Podo pasar toda a tarde lendo; teño unha pequena biblioteca da que algúns libros non chegarei a lelos nunca. Outros reléoos compulsivamente (Victoria)
-Dereito a ler todo o que queiras, sen censura. Dereito a que ninguén me diga o que teño que ler, quero sabelo todo. Quen non colleu nunca un libro nas súas mans, non chegará a ser completo como persoa (Pilar)
-Disfruto moito escoitando a alguén explicando un libro. Gústame gardar todos os libros(Olga)
-Considera o libro como un dos teus mellares amigos, nunca te traizoará. Agárdate cando estás con outros amigos, nunca se molesta se o deixas sen rematar. Alégrate nos momentos tristes, acompáñate en momentos de soidade, descúbrete novos países e culturas (Rosa)
-De toda lectura rescato sempre algún coñecemento que amplíe o meu xeito de ver o mundo
Os mandamentos ponos cada ser humano, esa coido que é a maior libertade que ten o ser. (María Jesús)

-Ler precisa de lapis e papel. A estrutura narrativa é tan importante ou máis ca historia. Resulta frustrante que haxa tanto lector de masas e tan poucos de literatura de minorías (paradoxa?) (Marisa)

Los libros son como manos que acarician el alma
En los libros se transcribe la vida
En los libros se abre lo íntimo
Rey de la cultura, el libro
(Maica)